Wygenerowano:
02.11.2017
18:17:37

Przejdź do spisu książek
Wygenerowano programem:
Q-Księgozbiór 3000





Nienaturalna natura nauki

( Wolpert, Lewis )

Spis cytatów dla wybranej książki

Strona Treść cytatu Słowa kluczowe / uwagi
9 W rzeczywistości mnóstwo ludzi akceptuje teorie naukowe, ponieważ ktoś powiedział, że są one prawdziwe, a nie dlatego, że je rozumie. !

nauka

zachowania wrodzone



11 Jeśli nawet większą część nauki Arystotelesa, o ile nie cała, jest błędna - wszak można go uważać za naukowca zdrowego rozsądku - to trzeba przyznać, że stworzył on jednak podstawy wyjaśniającego świat systemu, który opiera się na aksjomatach i logicznej dedukcji. System ten został znakomicie wykorzystany przez Euklidesa i Archimedesa. Natomiast Chińczycy, których często wyobrażano sobie jako uczonych, byli doświadczonymi inżynierami, ale do nauki wnieśli niewielki wkład. Ich koncepcje filozoficzne w istocie cechował mistycyzm, podczas gdy na rozwój nauki na Zachodzie wpłynął racjonalizm i koncepcja praw rządzących naturą. logika

nauka



Arystoteles, Chińczycy, rozwój nauki
11 Po pierwsze, świat nasz nie został zbudowany na zasadzie zdroworozsądkowej. Oznacza to, że "naturalne" myślenie - zwykły, codzienny zdrowy rozsądek - nigdy nie pozwoli zrozumieć charakteru nauki. Jej pojęcia są, z małymi wyjątkami, antyintuicyjne: nie mogą zostać sformułowane wskutek prostego badania zjawiska i pozostają często poza codziennym doświadczeniem. Po drugie, uprawnienie nauki wymaga świadomości pułapek, które stwarza "naturalne" myślenie. Zdrowy rozsądek popełnia błędy, gdy stosuje się go w celu rozwiązania zagadnień wymagających rygoru i ilościowego myślenia, toteż teorie laików są wysoce niepewne. logika

fizyka życia



13 Dla niektórych ludzi nauka jest zbyt niewygodna, by mogli żyć w kręgu jej oddziaływania. Nie oferuje żadnej nadziei na życie po życiu, nie toleruje zabiegów magicznych i nie radzi nam, jak postępować. fizyka życia

Nauka / Religia



scientyzm
14 Zasadnicze cechy nauki najłatwiej przedstawić na przykładzie fizyki. Próbuje ona wyjaśnić nam zjawiska natury - świata, w których żyjemy. Tłumaczy ogromną różnorodność zjawisk - ruch wszystkich obiektów, naturę świata i dźwięku, ciepła i elektryczności, elementarną strukturę rzeczy - za pomocą możliwie najmniejszej ilości zasad. Kontynuuje surowe teorie, które muszą zarówno przejść testy zmierzające do ich potwierdzenia, jak i odeprzeć próby zanegowania. Teoriom stawia się również konieczny wymóg, by były zdolne do modyfikacji lub nawet odrzucenia, jeśli wskażą na to dowody. W procesie tym wszystkie zjawiska muszą być postrzegane przez niezależnych obserwatorów, ponieważ wiedza naukowa jest wiedzą społeczną. nauka

fizyka życia



Wiedza naukowa (fizyka życia) jest czymś więcej niż wiedzą społeczną - to wiedza uniwersalna. Jak na razie najbliższa uniwersalizmowi jest astronomia, astronom siedzący w ciele człowieka jest bowiem czystym obserwatorem nieuwikłanym w żadne konszachty z obserwowanymi gwiazdami. A odległość sprawia, że nie obserwuje procesów wewnętrznych, lecz nieliczne i proste parametry supermakroskopowe (jaka jest masa? jak daleko leży? jaki jest skład chemiczny?).
15 Fizyka ruchu dostarcza przekonujących dowodów na antyintuicyjną i nieoczekiwaną naturę nauki. logika



16 Jeśli jedną kulę wypuścimy z ręki, a drugą - dokładnie w tym samym czasie - poziomo wystrzelimy z pistoletu, to która z nich udeży o ziemię pierwsza? Otóż zrobią to jednocześnie, ponieważ prędkość spadania kuli jest niezależna od jej ruchu poziomego. To, że wystrzelona kula leci poziomo, nie ma wpływu na to, jak szybko spada pod wpływem grawitacji. logika



25 Uczą się przez bezpośrednie doświadczenie, autorytet, intuicję i logikę. Wszystko to prowadzi do zdroworozsądkowego, ale nie naukowego poglądu na świat. dzieci

CŻC - cykl życiowy człowieka



25 W przeciwieństwie do nauki codzienne myślenie oparte na zdrowym rozsądku określane jest za pomocą swojej naturalności. Idzie tu o złożone procesy umysłowe, których zazwyczaj jesteśmy nieświadomi, a które pozwalają nam zaspokoić potrzeby życia codziennego. W większości wypadków całkowicie to wystarcza, ale nauka potrzebuje czegoś więcej. Myślenie potoczne pozbawione jest bowiem rygoru, logiczności i obiektywizmu. Większość ludzi traktuje swoje opinie o świecie jako prawdziwe, nie uświadamiając sobie motywów poszczególnych sądów. Tymczasem to rozumienie stanowi przeciwieństwo świadomej i samokrytycznej metodologii nauki. Zdroworozsądkowe myślenie wykazuje skłonności do popełniania błędów, szczególnie wtedy gdy problemy mają charakter formalny, a dostęp do informacji jest ograniczony. Tak naprawdę nie zmaga się ono z formą i nie tworzy ogólnych rozwiązań. Różnice pomiędzy myśleniem zdroworozsądkowym a naukowym można wyjaśnić na dwa sposoby: przez obserwacją rozwoju intelektualnego dzieci i rozpatrując pewne aspekty rozumowania dorosłych. nauka

ahamkara



26 Piaget opisał dwa aspekty dziecięcej teorii świata: animizm- skłonność do traktowania przedmiotów jako istot żywych i obdarzonych wolą, oraz artyficjalizm - przekonanie, że wszystko zostało zrobione przez kogoś i w jakimś celu. Kiedy zapytamy sześciolatka, z czego zrobione jest słońce, odpowie: "Z ognia". Ale w jaki sposób? "Dlatego, że tam jest ogień". Ale skąd on pochodzi? "Z nieba". W jaki sposób ogień znalazł się na niebie? "Zapalono go zapałką...". Dzieci przejawiają spontaniczną skłonność do animizmu, myśląc tak, jak gdyby natura działała celowo, a przypadek nie istniał. Kiedy dziecko mówi, że słońce podąża za nami, przypisuje mu celowość. Ale gdy zapytamy: "Co to jest widelec?", padnie odpowiedź: "Przyrząd do jedzenia" - odpowiedź na artyficjalizm rzeczy. CŻC - cykl życiowy człowieka

dzieci



28 Badania wykazały, że trzeba dziecko nauczyć niektórych podstawowych metod rozumowania, zanim pojmie ono naturę fizycznego świata. Wchodzi tu w grę pojęcie zmiennych w myśleniu o zaburzeniach przyczynowych, jak również konieczności zmiany owych zmiennych, jeśli skutki ich działania mają być właściwie porównane (rozważając porosty przykład równoważenia sił, taki jak funkcjonowanie wagi, bierze się pod uwagę cztery zmienne - dwa ciężary i dwie odległości od punktu oparcia). Trzeba objaśnić również pojęcie prawdopodobieństwa i współzależności, a także wszelkie abstrakcyjne modele, wyjaśniające na przykład budowę Układu Słonecznego czy zmiany pogody. Żadne z tych wyobrażeń nie jest naprawdę naturalne, kiedy natomiast staje się przedmiotem nauczania, przyczynia się znacznie do osiągania przez dzieci sukcesów w nauce. dzieci

uczenie się



33 ludzie - nie wykluczając uczonych - mają skłonność do potwierdzania hipotez, nie zaś do ich odrzucania. natura rzeczy

naukowcy

zachowania wrodzone



34 Sądy związane z rachunkiem prawdopodobieństwa często mają charakter antyintuicyjny. Zdumiewające zbiegi okoliczności prowadzą do przekonania, że w grze uczestniczą siły nadprzyrodzone. prawdopodobieństwo

religia



36 Mamy skłonność do generalizowania własnych doświadczeń, na przykład dajemy wiarę złudnym zależnościom, poczynając od opinii, że grubi są wesołymi ludźmi, lub przesądu "jeśli umyjesz samochód wkrótce spadnie deszcz", a kończąc na najróżniejszych teoriach na temat chorób. Nawet psycholodzy potrafią w planowanych testach odkrywać związki między zmiennymi przypadkowymi, choć nic później nie potwierdza tych relacji. Proste skojarzenia są natomiast bardzo pożyteczne w życiu codziennym. Na ogół przyznaje się priorytet prostym, nie zaś skomplikowanym wyjaśnieniom. natura rzeczy

zachowania wrodzone



47 Sama natura naukowego i technicznego myślenia jest odmienna. Wiele aspektów techniki ma charakter obrazowy i niewerbalny, czym różni się od myślenia naukowego. Nie idzie o to, że naukowcy nie unaoczniają struktur, pojęć i mechanizmów, ale że podstawową formą wypowiedzi naukowej jest opis, a obrazy muszą się przekładać na symbole matematyczne. Nie przejmując się zwerbalizowanymi teoriami, twórcy techniki zestawiają w swych umysłach nowe kombinacje rozmaitych elementów. Od renesansu do XIX wieku wiedzę techniczną przekazywano w książkach ilustrowanych obrazami mechanicznego sprzężenia, zestawów przekładni i krzywek oraz samych maszyn, na przykład pomp. Wypowiadano fałszywą opinię, że wszystkie te mechaniczne sztuczki opierają się na matematyce, tymczasem prawda była całkiem inna: nie mamy dowodu, że projekty maszyn inspirowano geometrią czy arytmetyką. Podobnie jak w przeszłości, nadal uważa się powszechnie, że opieranie projektów na osiągnięciach nauki przydaje wynalazkom splendoru. Myślenie obrazowe zdominowało także projekty przemysłowe. Nauka nie oferowała na przykład żadnych porad pierwszym projektantom motocykla - nie mogła im podpowiedzieć, gdzie i w jakim położeniu względem siebie zainstalować silnik, akumulator i bak z benzyną. nauka



Autor próbuje podać definicję myślenia naukowego, ale chyba tu się nieco zagalopował.
47 Na krótko przed odkryciem Marconiego angielski uczony Karl Pearson napisał w 1892 roku w książce "Logika nauki" (The Logic Science), iż fale elektromagnetyczne nie posiadają żadnego praktycznego zastosowania. naukowcy



53 Arystoteles uświadomił sobie jedną jedną z kluczowych cech nauki we wczesnym stadium jej rozwoju: nie oferuje ona innej nagrody oprócz intelektualnej satysfakcji. "Od czasu, gdy ludzie zainteresowali się filozofią, aby wyjść ze stanu ignorancji, ich celem stało się raczej raczej poznanie świata, niż jakieś praktyczne korzyści. Historia to potwierdza: ilekroć potrzeby życiowe zostały pełniej zaspokojone, ludzie zwracali swe umysły ku wiedzy, rozumianej jako przeciwwaga rozrywki". nauka



62 Trzeba tu podkreślić znaczenie chrześcijaństwa, które popierało zachodnioeuropejski racjonalizm, to znaczy postawę kształtującą się w toku rzeczowych dyskusji, potrzebną także w nauce, a wreszcie stworzyło system filozoficzny, w którym pojawia się możliwość - a nawet przekonanie- że istnieją prawa kontrolujące przyrodę. To przekonanie jest osobliwością chrześcijaństwa. nauka

religia



A w zasadzie Chrześcijaństwo
62 To prawda, że w Chinach nie rozwinęła się geometria, ale być może tamtejsza filozofia i nieobecność kapitalizmu w tym regionie świata również wpłynęła na omawiane stanowisko. nauka

wolny rynek



62 "Rozwój zachodniej nauki bazował na dwóch osiągnięciach: odkryciu przez filozofów greckich systemu logiki formalnej (w geometrii Euklidesa) oraz dostrzeżeniu możliwości wykrycia związków przyczynowych za pomocą systematycznych doświadczeń (w renesansie). Moim zdaniem nie ma potrzeby dziwić się, że chińscy mędrcy nie uczynili podobnych postępów. Zdumiewa raczej to, że odkrycia te w ogóle zostały dokonane". nauka



65 Przedstawiony tutaj pogląd głosi, że naukę rozwinęły jedynie te społeczeństwa, które pozostawały pod wpływem Greków . nauka



Starożytni Grecy
65 Uwydatniając wkład społeczności chrześcijańskich w rozwój nauki, musimy także uwzględniać udział islamu. Uczeni islamscy również kontynuowali tradycję grecką i nie byłoby niedorzeczne stwierdzenie, że islam steruje całościową perspektywą wiedzy, uważając rozwój wiedzy za cnotę. Nie samo zatem chrześcijaństwo przyczyniło się do rozkwitu nauki na Zachodzie w XVI wieku. nauka

religia



69 Nie istniała żadna nieunikniona konieczność, że powinna ona (nauka) rozwinąć się w Grecji, a duchowy klimat chrześcijaństwa i kapitalizmu będzie sprzyjał kontynuacji tej tendencji. nauka

!



72 W przekonaniu wielu ludzi kreatywność nauki opiera się na tym, co nazywamy ewolucyjną epistemologią lub modelem przypadkowej zmiany (chance permutation model). Model ten zakłada, że uczeni tworzą teorie przypadkiem, z których próbę czasu – ze względu na wartość wyjaśniającą – przetrwają jedynie najlepsze. !

wyłuskiwanie gerpedolucyjne



94 W przeciwieństwie do nich uczeni - rewolucjoniści, tacy jak Darwin czy Einstein, dokonują zmiany paradygmatu. Nasuwa się pytanie, dlaczego koncepcja skokowego postępu cieszy się niewielką popularnością, skoro perspektywa sławy wielkich odkrywców wydaje się kusząca. Odpowiedzi można poszukać wśród historycznych czynników sprzyjających doskonaleniu wiedzy naukowej. Najbardziej jednak prawdopodobne wyjaśnienie brzmi: ponieważ niezmiernie trudno przedstawić nowe idee. naukowcy

innowacja



Charakter wielkich odkryć
101 Pewnego razu matematyk David Hilbert powiedział, iż rangę dzieła naukowego można mierzyć liczbą wcześniejszych publikacji o tej samej tematyce, które straciły znaczenie po jego wydaniu. !

nauka



103 Natomiast słuszne jest twierdzenie, że uczeni pragną, by ich teorie osiągnęły nieprzeciętny sukces. Jego miarą może być chociażby liczba cytowań danej pracy w rozprawach innych badaczy, czyli stan recepcji nowatorskich rozwiązań. nauka



liczba cytowań jako miernik
105 Wynik badań nad konkurencją w nauce mówią, że sześćdziesiąt procent ludzi nauki przynajmniej raz w karierze doświadcza, iż ktoś wcześniej opublikował ich odkrycia. naukowcy



107 "Nowa prawda naukowa nie triumfuje, kiedy oponenci zostaną przekonani lub nakłonieni do jej zrozumienia, ale dopiero gdy umrą i dorośnie następne pokolenie, już przywykłe do nowego". prawda



Przebijanie się nowych teorii
108 Ostatnia rewolucja w biologii molekularnej zmieniła paradygmat metabolizmu w paradygmat informacji. !



108 Dominującą strukturę pojęciową nazywa on [Thomas Kuhn] „paradygmatem”. !



paradygmat
109 Kuhn stwierdził później, że kolejne rewolucje naukowe następują przez wzrastającą liczbę deformacji istniejącego paradygmatu. Zniekształcenia te narastają w wyniku trudności, których doświadczają koncepcje wymuszone przez aktualny paradygmat. Ponieważ konkurencyjne paradygmaty Kuhn traktuje jako niewspółmierne, a tym samym nie pozwalające się porównywać, nie istnieje żadna racjonalna przesłanka do zmiany, rewolucje naukowe zaś należy objaśniać, wychodząc do analizy wspólnoty świata nauki. Istnieje zatem proces społeczny, który sprawia, że owa wspólnota uznaje nowy paradygmat, ponieważ - jak wiadomo - uczeni nie lubią rezygnować z poglądów okupionych ciężkim wysiłkiem. Ponownie odwołajmy się do stwierdzenia Plancka, że pewna grupa ludzi nauki nie robi tego nigdy, a nowe idee upowszechniają się, gdy umrą ich przeciwnicy. Cyniczne to spostrzeżenie. Czyż nie jest bardziej prawdopodobne, że społeczność naukowa, choć z bólem, to jednak akceptuje nowy pogląd (tak jak teorie dryfowania kontynentów Wegnera), jeśli udowodni się jej, że nowa teoria oferuje bardziej satysfakcjonujące wyjaśnienie zjawiska? Kuhn ma wprawdzie rację, uwydatniając znaczenie mechanizmów społecznych w biologii, ale to właśnie one zbliżają nas do otchłani relatywizmu. nauka



postęp w nauce
115 drogę do sukcesu toruje prognozie naukowej głównie życzliwa publiczność. !



129 Merton opisał tzw. efekt Matthewa [efekt Mateusza] - sławni uczeni otrzymują nieproporcjonalnie wielki kredyt zaufania kosztem mniej znanych badaczy. mechanizm zapadki

Zapadka Św. Mateusza



I znów, każdy anglojezyczny napisze Matthew's effect, ale do Polaków dociera informacja przeinaczona przez tłumaczy: efekt Mateusza lub, tak jak tu, efekt Matthewa. Na to o co w tym chodzi wpadłem dopiero w drugiej iteracji.
134 Zjawisko to jest bez wątpienia zdeterminowane przez kulturę, w której odbywa się akceptacja  metody naukowej. !



To jest to na co nie zwracjają uwagi wielcy naukowcy piszący prawdę o humanistach - to humaniści stanowią filtr przyspieszający lub spowalniający naukę.
158 Wielu fizyków kwestionowało zasługi Blondlota twierdząc, że już wcześniej odkryto promieniowanie N. Liczba artykułów na ten temat w największym francuskim czasopiśmie osiągnęła apogeum w 1904 roku i wówczas laboratorium Blondlota odwiedził amerykański fizyk, R.W. Wood, a relację z tej wizyty ogłosił w czasopiśmie Nature. Wood był przekonany, że promieniowanie N nie istnieje. Nie tylko wykonał wszystkie testy Blondlota przy uszkodzonej aparaturze, ale napisał jeszcze, że rezultaty nie zmieniły się nawet wtedy, gdy złośliwie usunął najważniejszą część urządzenia. naukowcy



160 W przeciwieństwie do nauki religia opiera się na dogmatach. Dla większości ludzi życie w niepewności nie jest ani łatwe, ani naturalne, religia natomiast może ofiarować rozwiązanie wielu problemów, zwłaszcza moralnych. Tym samym wszystkie wierzenia można uznać za naturalne. Większość społeczeństw bowiem, zarówno teraz, jak i w przeszłości, miała swoje religie, które mogły wyjaśniać chociażby ich genezę czy nadać sens życiu. Naukowcy muszą albo godzić swe poglądy z religią, albo ją odrzucić, ponieważ, jak to spróbuję pokazać, wiara i nauka wykluczają się wzajemnie. Z tym zagadnieniem łączy się jeszcze inna niezwykle istotna kwestia, gdyż - jak zauważył Tołstoj: "Nauka nie ma sensu, bo nie daje odpowiedzi na jedyne liczące się dla nas pytanie: «co powinniśmy robić i jacy powinniśmy być?». Tołstoj miał rację. Nauka nie może udzielić żadnej wskazówki moralnej. Nauka / Religia



160 Murray Gell - Mann, jeden z jej twórców, mówi: "Współczesną fizyką rządzi imponująca i bałamutna dziedzina, zwana mechaniką kwantową, którą wynaleziono pięćdziesiąt lat temu. Przetrwała ona wszystkie próby i przypuszczamy, że jest koncepcją prawidłową. Nikt jej nie rozumie, ale wszyscy wiedzą, jak ją stosować i jak odnosić do wszystkich zagadnień. Nauczyliśmy się więc żyć ze świadomością faktu, że nikt jej nie rozumie". nauka



percepcja nauki
161 David Hume wyciągnął z tego logiczny wniosek i ujął go zwięźle: "Nasza najświętsza religia opiera się na wierze, nie na rozumie". Sprzeciwiając się tradycyjnej doktrynie o dopełnianiu się religii i nauki, Hume utrzymywał, że wykluczają się one wzajemnie. nauka

Nauka / Religia



162 Nauka bez religii jest ułomna, religia bez nauki ślepa. Nauka / Religia



Ponoć cytat z Einsteina i Tołstoja
163 św. Anzelm: wiara szuka zrozumienia. religia

nauka

Nauka / Religia



176 "ludzie odnawiają się w każdym pokoleniu przede wszystkim dzięki klasom niższym, a w mniejszym stopniu dzięki średnim i wyższym". toń

popsor

żywe walczy



181 Do takiego wniosku skłania nas sentencja "Im lepiej zrozumiemy świat, tym większą będziemy mieli szansę na stworzenie sprawiedliwego społeczeństwa". cel



Cel fizyki życia
189 że nauka nie udziela porad życiowych i nie ma żadnego wpływu na rozstrzyganie sporów moralnych. To politycy, prawnicy, filozofowie i wreszcie wszyscy obywatele muszą zadecydować, jaki model społeczeństwa pragną stworzyć. bilansowanie

resergia

fizyka życia